Μηλιές Πηλίου, δημιουργικότητα και καταστροφή

Ένα από τα ομορφότερα μέρη της Ελλάδας, είναι οι Μηλιές Πηλίου. Σε αυτό το καταπράσινο από τη φύση τοπίο, στις 4 Οκτωβρίου 1943 το χωριό καταστράφηκε (πυρπολήθηκε) από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής, σε αντίποινα για την απώλεια 2 γερμανών αξιωματικών σε μάχη με μαχητές της αντίστασης, που έγινε λίγο έξω από το χωριό, στον δρόμο που οδηγεί στο εξωκλήσι της Αγίας Τριάδας.  Παράλληλα με την πυρπόληση ολόκληρου του χωριού οι Γερμανοί συγκέντρωσαν και 33 χωριανούς, τους οποίους εκτέλεσαν σε αντίποινα, στην περιοχή του σιδηροδρομικού σταθμού. Η εκτέλεση έγινε στον πέτρινο τοίχο που συναντάμε στην έξοδο του σταθμού προς Λεχώνια - Βόλο, αμέσως πριν φτάσουμε στην τοποθεσία με τα νερά και τους μικρούς καταρράκτες (Λισμά). Ακριβώς από πάνω έχει ανεγερθεί μνημείο σε ανάμνηση των πεσόντων, και κάθε χρόνο τελείται στον χώρο αυτό μνημόσυνο, την κοντύτερη Κυριακή προς την 4η Οκτωβρίου).

 

Η καταστροφή αυτή αποτέλεσε σταθμό για την ιστορία του χωριού και σημάδεψε την ζωή του  για πάρα πολλά χρόνια. Σηματοδότησε δε και το τέλος της περιόδου ευημερίας που είχε βιώσει το χωριό, μέχρι τον πόλεμο, χάρη στα οφέλη που αποκόμιζε λόγω της ύπαρξης τακτικής σιδηροδρομικής σύνδεσης  με τον Βόλο. (Αξίζει σχετικά να σημειωθεί, ότι στα προπολεμικά χρόνια το χωριό διέθετε ηλεκτρικό ρεύμα που παρήγαγε μονάδα υφαντουργίας, τα ερείπια της οποίας βρίσκονται μέσα στην ρεματιά, αριστερά καθώς μπαίνουμε στον χώρο του σιδηροδρομικού σταθμού).   Η καταστροφή αυτή επίσης εξηγεί το γεγονός ότι στο χωριό δεν υπάρχει ικανός αριθμός από παλιά πηλιορείτικα αρχοντικά - όπως στην περίπτωση άλλων γειτονικών χωριών, π.χ. στην Βυζίτσα -, τα οποία καταστράφηκαν πλήρως από τους Γερμανούς, οι οποίοι, ωστόσο, σεβάστηκαν την εκκλησία των Παμμεγίστων Ταξιαρχών αλλά όχι και την Βιβλιοθήκη.

Γιατί είναι όμως τόσο σημαντικό γεγονός;

Γιατί η βιβλιοθήκη αποτελεί σοβαρό ιστορικό σημείο αναφοράς;

Η απάντηση είναι λίγο ανατριχιαστική...

Η Δημόσια Βιβλιοθήκη Μηλεών στεγάζεται σε κτίριο που ανεγέρθη το 1928 με έξοδα της Μηλλιώτισσας Κρυσταλλίας Οικονομάκη, στη μνήμη του συζύγου της Γεωργίου,δίπλα στην πλατεία του χωριού και στον ιστορικό ναό Παμμεγίστων Ταξιαρχών.Το κτίριο ανακατασκευάστηκε το 1972 και έγινε διώροφο. Τα σχέδια έκανε ο Μηλιώτης αρχιτέκτονας Αργύρης Φιλιππίδης.
Η βιβλιοθήκη συνδέεται  ιστορικά με την Μηλιώτικη Σχολή που ιδρύθηκε το 1815,από τους ΄Ανθιμο Γαζή, Γρηγόριο Κωνσταντά και Δανιήλ Φιλιππίδη.
Οι Διδάσκαλοι του Γένους,΄Ανθιμος Γαζής,Γρηγόριος Κωνσταντάς και Δανιήλ Φιλιππίδης,γεννήθηκαν στις Μηλιές γύρω στα 1750.Ο Γαζής,Κωνσταντάς και Φιλιππίδης,ιερωμένοι,δάσκαλοι,μέλη της Φιλικής Εταιρείας και ιδρυτές της Μηλιώτικης Σχολής .είναι από τις σημαντικότερες προσωπικότητες  του Νεολληνικού Διαφωτισμού.
Η ίδρυση ανώτερου σχολείου στη γενέτειρά τους υπήρξε ιδέα  και διακαής πόθος των τριών λογίων. Από το εξωτερικό, ο Γαζής και ο Φιλιππίδης  γράφουν και παρακινούν τους συμπατριώτες τους να συνδράμουν. Ο Γαζής στη Βιέννη εξασφαλίζει οικονομική ενίσχυση από ομογενείς και Φιλέλληνες και αγοράζει συνεχώς  και στέλνει στις Μηλιές βιβλία, χάρτες και όργανα φυσικής και χημείας. Ο Κωνσταντάς στις Μηλιές επιβλέπει την ανέγερση του κτιρίου της σχολής. Η Μηλιώτικη Σχολή ξεκινά την επίσημη λειτουργία της υπό την διεύθυνση του  Κωνσταντά στις 6 Αυγούστου του 1815.
Η Σχολή των Μηλεών σύντομα έγινε γνωστή για το υψηλό επίπεδο διδασκαλίας, για το πρόγραμμα σπουδών που περιελάμβανε και τη διδασκαλία των θετικών επιστημών με τη χρήση εποπτικών μέσων. Η πλουσιότατη βιβλιοθήκη της περιελάμβανε περίπου 10.000 τόμους.
Το 1817 επιστρέφει και ο Γαζής στις Μηλιές και διδάσκει μαζί με τον Κωνσταντά στη Σχολή ,ενώ παράλληλα είχε αναλάβει την προετοιμασία της επανάστασης στην περιοχή. Η Σχολή λειτούργησε ως το 1821 που ξέσπασε η επανάσταση στο Πήλιο με αρχηγό τον ΄Ανθιμο Γαζή στις 7 Μαϊου. Μετά την αποτυχία του κινήματος, ο Γαζής και ο Κωνσταντάς έφυγαν για την ελεύθερη Ελλάδα,ενώ η Σχολή υπέστη σοβαρές ζημιές και πολλά βιβλία, χάρτες και όργανα χάθηκαν.Το 1834 ο Κωνσταντάς γύρισε στις Μηλιές και δίδαξε ξανά στη Σχολή, ως το θάνατό του το 1844, οπότε η Σχολή έκλεισε οριστικά. Από το 1881 που απελευθερώθηκε η Θεσσαλία στο κτίτριο στεγάστηκε το δημοτικό σχολείο των Μηλεών. Το κτίριο καταστράφηκε το 1943, όταν οι Γερμανοί έκαψαν το χωριό.      
Το ιστορικό τμήμα της Βιβλιοθήκης έχει περίπου 3.500 τόμους τυπωμένα βιβλία, μαζί με τα πολλαπλά αντίτυπα, 116 χειρόγραφους κώδικες και 1.000 περίπου λυτά έγγραφα , και  εποπτικά μέσα (όργανα φυσικής,χημείας κ.λ.π.) όλα της Μηλιώτικης Σχολής. Το πιο παλαιό βιβλίο της Βιβλιοθήκης χρονολογείται το 1497. Τα περισσότερα βιβλία είναι στα ελληνικά και στα λατινικά, αλλά υπάρχουν και βιβλία στα γαλλικά, ιταλικά και γερμανικά.
Η συλλογή των παλαιών βιβλίων διατρέχει όλη σχεδόν την ιστορία του έντυπου βιβλίου μέχρι το 1900, περιλαμβάνει σπάνιες ή πολύτιμες εκδόσεις, με όμορφη εικονογράφηση και σπάνια βιβλιοδεσία,προέρχονται από τα μεγάλα τυπογραφεία Βενετίας, Φλωρεντίας, Γενεύης, Παρισιού, Βιέννης και άλλων πνευματικών κέντρων. Επίσης υπάρχουν τα περισσότερα από βιβλία που έγραψαν οι τρείς ιδρυτές της Μηλιώτικης Σχολής.
Η συλλογή περιλαμβάνει λεξικά και εγκυκλοπαιδείες, τους κλασσικούς συγγραφείς, τη βυζαντινή και πατερική φιλολογία, αλλά και τις σύγχρονες επιστήμες. Χαρακτηριστικός είναι επίσης, ο μεγάλος αριθμός τίτλων γεωγραφίας  και των θετικών επιστημών. Ενδεικτικά αναφέρουμε:

• Δύο αρχέτυπες εκδόσεις του 1497 (Αριστοτέλης) και 1498 (Αριστοφάνης) τυπωμένες από τον ΄Αλδο Μανούτιο.
• Ηροδότου λόγοι εννέα του 1502 τυπωμένο από τον ΄Αλδο Μανούτιο.
• Τα  Ειδύλλια του Θεοκρίτου του 1516 από το Ζαχαρία Καλλιέργη.
• Παρεκβολαί εις την Ομήρου Ιλιάδα και Οδύσσειαν του Ευσταθίου Αρχιεπισκόπου Θεσ/κης,τυπωμένο στη Ρώμη το 1542.
• Το λεξικό Σούδας ,σε έκδοση του 1619.
• Τη Μαθηματική Οδό του Μεθοδίου Ανθρακίτη του 1749.
• Την 39τομη σειρά της τρίτης έκδοσης της Γενεύης της εγκυκλοπαίδειας του Ντιντερό (1778-1779).
• Ο Νέος ΄Ατλαντας του Broukner ,τυπωμένος στη Χάγη το 1759.
• Η κοσμογραφία Harmonia Macrocosmica  του A.Cellarius το 1708.
• Ο Ανατομικός ΄Ατλαντας του M.J.Weber.
• Και η Γαλλική Ορνιθολογία του P.Belon τo 1555.